Klassieke rijkunst?

Sommigen zweren bij de klassieke rijkunst, sommigen zweren het af. Dat hangt er vooral mee samen hoe diegene in contact is gekomen met de klassieke rijkunst, die dan misschien helemaal niet meer klassieke rijkunst mag genoemd worden.

Klassiek: omdat het al eeuwenoude wijsheden zijn. Eigenlijk is de rijkunst gewoon tijdloos en is dit maar een naam geworden, zoals de benaming dressuur van dresseren komt, wat eigenlijk "kunstjes aanleren" betekent. Doch de klassieke rijkunst wil het paard geen kunstjes aanleren zoals "pootje geven", maar de bewegingen van een dier optimaliseren in zijn natuurlijkheid. Naast het rijden is er ook de omgang met het paard, het omgaan met een levend wezen, al is dat minder duidelijk op te merken in de teksten van de klassieke rijkunst.

Het is prachtig om te zien hoe een wilde hengst zijn kudde beschermd door bewegingen die het oog strelen. Het is prachtig voor ons mensen, dat een zo groot dier in zijn kracht zo zachtaardig, elegant, galant, gróót kan zijn, waardoor het macht uitstraalt.
Zelfs diegenen die niet werden gebeten door de "paardenmicrobe" zien het paard graag bewegen in zijn natuurlijke bewegingen.
Daarover gaat het ook in de klassieke rijkunst: het dier NATUURLIJK LATEN bewegen.

Om het anders te zeggen: op z'n eigen benen laten lopen.
Een paard valt uiteraard niet zomaar om; omdat het vier benen heeft. Maar door het gewicht van de ruiter kan het in zijn eigen evenwicht gemakkelijk verstoord geraken. Zeker als dan bvb in de mond getrokken wordt, waardoor het paard extreem naar één kant moet kijken, maar tegelijk het gewicht van de ruiter erg tegendraads werkt en het paard geen andere mogelijkheid ziet dan zich "vast te houden" aan het bit om alsnog de bocht te kunnen pakken...
Vooraleer ik echter zulke situatie's onder de loep ga nemen, ga ik nog even verder in de basis van de klassieke rijkunst.

Het paard heeft ook een karakter en dat moet ook "op eigen benen lopen". Een mensenkind wordt opgevoed met het oog op zelfstandigheid. Vanaf een bepaalde leeftijd wordt van de mens verwacht dat hij "op zijn eigen benen kan staan". Uiteraard kan je niet verwachten dat een paard voor zichzelf kan zorgen in onze maatschappij, het is immers een ander wezen dan de mens. Maar het mag wel aangespoord worden zich uit te drukken. Expressie te geven aan zijn gevoelens, waaronder wij het "fier zijn" vooral graag zien uitgedrukt worden.
De gevoelens van een paard kunnen we moeilijk omschrijven en er zijn genoeg typisch menselijke karaktertrekken die op een paard gestempeld worden, die een paard zeer waarschijnlijk niet eens heeft. Maar er zijn er ook die vergelijkbaar zijn en we kunnen natuurlijk enkel in menselijke termen een gevoel een naam geven.

We laten even de gevoelens van haat, woede, verdediging... weg en concentreren ons op de positieve gevoelens...Vooraleer je als mens expressie geeft aan een optimistisch gevoel moet hij zich sterk voelen, geborgen voelen, veilig voelen.
Een paard heeft zowat dezelfde psyche: het moet zich op zijn gemak voelen, ontspannen zijn in het hoofd om bvb de expressie van fier zijn uit te drukken.

Daarmee kom ik aan één van de eerste punten uit het scala van de africhting, die de Duitsers hebben kunnen samenstellen op basis van de klassieke rijkunst.

Het scala van de africhting:
Takt
Ontspanning
Aanleuning
Schwung
Rechtrichten
Verzameling

Een paard moet in eerste instantie voorwaarts zijn. Niet loperig en weglopen, maar voorwaartsdrang hebben. De meeste paarden worden vandaag de dag ook zo zadelmak gemaakt.
Het paard moet in deze fase ook immens veel leren, want er worden basisinstincten aangesproken, die normaalgezien tot vluchten moeten leiden. Er wordt hem iets rond de ribbenkas gebonden, er komt gewicht bovenop en het lijkt dat het vastgegrepen wordt door de ruiterbenen. Dit is gelijk een wilde kat die zich op de prooi stort. Het nog groene paard moet dus de mens zover vertrouwen dat dit niet zo erg is, als vooraleerst instinctief aangevoeld wordt.
De meesten kennen wel de situatie dat een paard zich van druk niet losrukt maar juist tegendruk geeft. Dus logischerwijs gaat het paard blijven staan als het al zo "gevangen" is en gaat dus niet vooruit op "benen geven". Eenmaal het paard geleerd heeft dat dat "gevangen" gevoel geen gevaar betekent en het nog altijd vrij is zelf een keuze te maken, voelt het zich al meer op zijn gemak.

Even tussendoor een opfrissing over paardengedrag: het paard moet luisteren, het wordt gedomineerd en lijkt dus geen eigen keuze te mogen maken. Maar een paard volgt ook graag een leider. Zoals bij de meeste mensen. Er zijn enkelen die de leiding kunnen geven, omdat ze erg capabel zijn, en er zijn er een heleboel die graag geleid worden, mits een bepaalde vrijheid.
Dus zolang het paard jou als leider ziet en jou daartoe capabel vind, zal het ook graag volgen. Vind het je niet capabel, zal het proberen het leiderschap over te nemen om zichzelf te beschermen in zijn belangrijkste behoeften om te overleven.
Ik wil niet te uitgebreid ingaan op paardengedrag omdat hierover de nieuwe trend Natural Horsemanship al veel informatie verstrekt, waar je dan ook antwoorden kan vinden. Wel zal je hier en daar merken dat ik veel rekening houd met de psychologie van het paard.

Om even terug te komen op "tegendruk geven bij druk". Dit is instinctief gedrag, waarover je in NH (Natural Horsemanship) boeken meer kan vinden.
Ik geef hier een beetje uitleg over de invloed van dit instinctief gedrag op de omgang met het paard in het algemeen als bij het rijden.
Probeer eens het hoofd van een paard met veel kracht naar beneden te drukken, je kan er zelfs met je gewicht aanhangen. Het paard zet tegendruk en zal zijn hoofd dus niet naar beneden brengen. Leg je nu één hand op de hals en geef je even een lichte druk die je ook meteen terug weggeeft (nageeflijk blijven) en je herhaalt dit enkele keren, zal het paard zijn hoofd wel naar beneden brengen. Je verteld hem immers:
-daar is een obstakel waar je van weg moet blijven, naar beneden mag je naartoe- Het paard heeft dan de keuze en zal de gemakkelijkste weg nemen.

Je geeft het paard dus de mogelijkheid een keuze te maken waarin het zich goed voelt.
Eenmaal het paard dus merkt dat het geen gevaar betekent, als het een zadel en ruiter op zich krijgt, kan het verder leren.

Een wezen is van nature voorwaarts, maar door allerhande invloeden kan dat verloren gaan.
Als een mens niet meer vooruit wil in de toekomst en "bij de pakken blijft zitten" zal er niet meer veel gebeuren in zijn leven, en zal hij uiteindelijk sterven.
Als de voorwaartsdrang verdwijnt bij een paard, is het aan de leider om het paard terug voorwaarts te krijgen. Het paard moet met plezier kunnen lopen op kleine aanwijzingen van de ruiter: op z'n eigen benen.

De omgekeerde situatie is er natuurlijk ook. Het paard is té voorwaarts: het loopt weg. In paardentaal is dat vluchten. Bvb: het paard voelt zich opgesloten tussen de stuwende/drijvende hulpen en het bit. De drijvende energie gaat niet over het bit terug naar achter, maar werkt blokkerend en dus remmend. Het ligt in het instinct van het paard om te vluchten uit een opgesloten situatie.

Uiteraard liggen er nog vele nuances tussen de twee bovengenoemde en valt er nog veel uitgebreider over te vertellen. Elk paard en elke ruiter is immers ook verschillend, waardoor het telkens een beetje een andere situatie is.

Daarom kunnen we maar spreken over hoe het zou moeten gaan en een weg zoeken over hoe daar te geraken.

Het scala is daarvoor een goed startpunt.